Het tweede gesprek in de reeks VRAGEN AAN EEN BEDRIJFSJURIST bracht ons bij Saskia Mermans. U zult lezen dat " iets met recht doen" voor haar een evidentie was. Deze insteek verklaart haar uitmuntend parcours, eerst als advocaat en later als bedrijfsjurist. Saskia Mermans heeft een duidelijke visie op de rol en de taak die zij als bedrijfsjurist binnen haar bedrijf heeft.
Laurence Durodez (LexGo.be): Waarom hebt u gekozen voor rechtenstudies en meer bepaald voor het beroep bedrijfsjurist?
Saskia Mermans : De keuze voor rechtenstudies was geen moeilijke keuze; heel vroeg was het voor mij duidelijk "die richting wil ik uit" en "die" doelt dan op "rechten" en "advocatuur". Waarom ? Het is toch fascinerend hoe op basis van een "boek met teksten" een maatschappij in al haar facetten als het ware geregeld wordt.
De overstap van advocatuur naar bedrijfsjurist heb ik maar eerst na 7 jaar gemaakt. Waarom ? Ik miste iets in de advocatuur: het concreet vertalen van adviezen naar concrete business oplossingen; het deel uitmaken van de reflectie rond dergelijke projecten; concreet zien wat met mijn adviezen als advocate werd gedaan.
LD : Na het afronden van rechtenstudies staan er heel wat "juridische" beroepen open voor jong-afgestudeerden en een keuze maken is niet altijd even gemakkelijk. Als u deze mensen kort zou mogen uitleggen wat de job van een bedrijfsjurist inhoudt, wat zou u hen dan zeggen?
SM : Een bedrijfsjurist is aan de basis een "raadgever"; dagdagelijks betekent dit juridische analyses maken en op basis daarvan adviezen formuleren, contracten becommentariëren; rechtsgeschillen opvolgen en dit teneinde de onderneming waarvoor hij/zij werkt te beschermen. Maar er is meer aangezien een bedrijfsjurist volledig deelneemt aan het ondernemingsgebeuren. Wij dienen eveneens bedrijfsprocessen te faciliteren, ervoor te zorgen dat onze onderneming haar objectieven kan realiseren. Derhalve gaan we verder dan het loutere advies: indien we op juridische beperkingen stuiten, gaan we op zoek naar oplossingen; zoeken zelfs mee naar de "business solution". En we bekennen als het ware kleur: op het einde van de rit geven we ook een risk assessment. Als bedrijfsjurist ben je enerzijds een business partner en anderzijds een gatekeeper: een strategische legal risk manager. Dit betekent ook dat je een grote interesse moet hebben voor het volledige ondernemingsgebeuren; andere domeinen: financiën, communicatie en diens meer. Een boeiende wereld !
LD : Hoe worden de relaties met andere departementen/afdelingen (Financiën, HR, Communicatie, R&D, ...) georganiseerd in uw bedrijf?
SM :Vanzelfsprekend zijn er procedures en processen die bepalen wanneer wij dienen tussen te komen: bijvoorbeeld inzake "marketing" materiaal, herzien van contracten, nieuwe producten en diensten, wijzigingen aan de onderneming - overname & fusies enz. Maar veel van die relaties komen tot stand buiten al die formele goedkeuringsprocessen om: er is een nieuw idee omtrent een product of dienst - heel vroeg in het proces zullen wij daarbij betrokken worden. Opdat we onze rol als bedrijfsjurist optimaal uitoefenen, dienen we zelf ook naar onze collega's van de andere departementen te gaan om goed te begrijpen waar het bedrijf naar toe gaat, wat de noden zijn.
LD : Hoe moet of kan de bedrijfsjurist reageren wanneer er een conflict bestaat tussen de "wettelijke" positie van de bedrijfsjurist en de besluitvormingswensen van het management?
SM : Van zodra wij als bedrijfsjuristen onze rol terdege vervullen en het respect en het vertrouwen van ons management hebben, zal dit niet al teveel voorvallen. Wat zo belangrijk aan onze rol is, is het feit dat onze rol niet stricto sensu beperkt is tot het uitbrengen van een advies. Neen, we moeten mee denken met de business, op zoek gaan naar oplossingen, aanbevelingen formuleren op basis waarvan het management het project wel kan realiseren. Belangrijk daarbij is dat we verder kijken dan louter het juridische; andere aspecten dienen mee in beschouwing genomen te worden, het reputationele bijvoorbeeld. Op die manier winnen we het vertrouwen van het management en komen we tot een oplossing die, meest toch, beantwoordt aan de besluitvormingswensen van het management, maar dan wel misschien in een andere vorm.
In de zeer uitzonderlijke situatie dat het zich toch zou voordoen, is het aan de bedrijfsjurist om voor hem/haarzelf een beslissing te nemen.
LD : Waar zou de bedrijfsjurist zich idealiter moeten bevinden in het bedrijfsorganigram en aan wie zou hij moeten rapporteren om zijn taken zo efficiënt mogelijk te kunnen uitvoeren?
SM : Dat is een vraag die regelmatig wordt gesteld en waarop geen éénduidig antwoord kan gegeven worden. De vraag is of het überhaupt belangrijk is te stellen dat een bedrijfsjurist altijd aan de CEO dient te rapporteren bijvoorbeeld. Gelet op de rol van "gatekeeper" en "business partner" is het belangrijk dat de bedrijfsjurist zo hoog mogelijk in de organisatie rapporteert, of dit dan de CEO, CFO, COO, CAO dient te zijn, is niet van belang. Belangrijk is dat wij het "oor" hebben van de top van de organisatie. Derhalve dienen we als bedrijfsjuristen eveneens over goede communicatie skills te beschikken.
LD : Het beroep bedrijfsjurist wordt steeds meer gespecialiseerd in functie van de activiteitensector (juristen bij banken, bij verzekeringsmaatschappijen, ...), maar ook in functie van het specialisatiegebied (sociaal recht, IP- en IT-recht, publiek recht, handelsrecht). Blijft er een "gemeenschappelijke basis" bestaan voor al die verschillende profielen van bedrijfsjuristen?
SM : Absoluut. Ikzelf heb de overstap gemaakt van de telecommunicatie sector naar de bancaire wereld - een totaal andere omgeving met een eigen reglementering in volle evolutie. Typisch aan onze opleiding is het analytisch vermogen op basis van algemene principes. Dit blijft hetzelfde in elke sector. Om een goede bedrijfsjurist te zijn moet je een open geest hebben en vanuit die open geest problemen analyseren. Een specialisatie helpt als je een dergelijke overstap maakt. Maar het betekent nog niet dat je een goede bedrijfsjurist bent: als je je eigen business niet kent - hoe het business model in elkaar zit, wat er buiten jouw eigen onderneming gebeurt - dan mag je nog alle wetten als het ware van buiten kennen, het zal moeilijk zijn om ze te vertalen naar concrete business oplossingen.
LD : In de huidige economische context, waar er dagelijks nieuwe regels opduiken, waar de wetgeving alomtegenwoordig is in "politico-economische" uiteenzettingen, moet de bedrijfsjurist zich steeds sneller aanpassen aan al deze veranderingen en snel en correct kunnen analyseren om een adequaat advies te geven. Ondermijnt deze evolutie de betrouwbaarheid van het juridisch advies niet?
SM : Ik denk dat we allemaal soms het gevoel hebben dat we in een tsunami van regelgeving terecht zijn gekomen. Dat al deze wijzigingen de betrouwbaarheid van ons juridisch advies zouden ondermijnen, daar ben ik niet van overtuigd. Onze organisatie talenten worden eigenlijk meer aangesproken: hoe zorg je ervoor dat je op een efficiënte en effectieve wijze op de hoogte blijft, is de hamvraag. Het "managen" van die stroom aan informatie is vooral belangrijk met in het achterhoofd de 80/20 regel.
LD : U bent lid van het IBJ (het Instituut voor Bedrijfsjuristen). Wat was voor u de belangrijkste reden om u aan te sluiten bij het IBJ?
SM : Het was een logische keuze. Onze rol verandert, groeit gestaag en nog meer in deze veranderende omstandigheden. Het Instituut geeft de omkadering van onze rol als Bedrijfsjurist, helpt ons om steeds op de hoogte te blijven via verschillende vormingsinitiatieven. Recentelijk bijvoorbeeld Legal Management. Daarenboven geeft het ons, bedrijfsjuristen, de kans om van elkaar dingen op te steken, want niemand heeft echt dè waarheid in pacht. Dat is juist het succes van het Instituut; dankzij niet alleen het team zelf van het Instituut, de Raadsleden, maar alle leden. Het gaat dus om meer dan alleen het "legal privilege", dat weliswaar een kernstuk is en blijft.
LD : In het kader van zijn functie moet de bedrijfsjurist soms samenwerken met andere juristen, in het bijzonder met advocaten. Hoe zou u uw professionele relatie met andere advocaten over het algemeen omschrijven?
SM : Advocaten en bedrijfsjuristen hebben een gemeenschappelijke "sokkel", maar onze rol en uitdagingen zijn voor een groot deel verschillend. In se zijn we complementair. Het is een partnership in de zin dat zij een bepaalde dienst aan ons bedrijfsjuristen leveren, waarbij wij de uiteindelijke beslissing nemen omtrent de eigenlijke juridische strategie, in wat het advies van onze advocaat uiteindelijk zal resulteren. Het is een partnership omdat het ook gebaseerd is op vertrouwen en wederzijds respect voor elkaars rol; we hebben nog altijd met een gespecialiseerde kennis te maken. Ik vind het wel belangrijk om zoveel mogelijk naar een win-win situatie te streven.
Belangrijk in deze is ook om de rol van het Instituut te benadrukken, die eveneens streeft naar een optimale samenwerking op een ander, meer algemeen niveau.
Contact :
Saskia Mermans
Director | Head of Legal and Compliance
Deutsche Bank Europe GmbH, Belgium Branch
Avenue Marnixlaan 13-15,
1000 Brussels
saskia.mermans@db.com
