De AI Act, die op 1 augustus 2024 in werking is getreden, voorziet in een gefaseerde invoering van de verplichtingen. Na de eerste fase in februari 2025 en de tweede fase in augustus 2025, gaat op 2 augustus 2026 de derde fase van start. Intussen werd de inwerkingtreding van bepaalde verplichtingen reeds uitgesteld.
In onze vorige twee newsflashes bespraken we reeds de eerste twee fases van de AI Act: enerzijds het bevorderen van AI-geletterdheid en het verbod op bepaalde AI-praktijken (fase 1), en anderzijds de regels inzake sancties, governance en AI-modellen voor algemene doeleinden (fase 2). De AI Act zou in principe volledig in werking treden in augustus 2026, maar intussen werd de inwerkingtreding van een aantal verplichtingen uitgesteld.
Transparantieverplichtingen
Op 2 augustus 2026 treden de transparantieverplichtingen van artikel 50 AI Act in werking voor aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van bepaalde AI-systemen. Deze verplichtingen hebben tot doel gebruikers duidelijk te informeren wanneer zij met AI interageren of worden blootgesteld aan AI-gegenereerde content. De EU wil hiermee het 'black box'-karakter van AI-systemen doorbreken, zodat gebruikers beter geïnformeerde keuzes kunnen maken en het vertrouwen in deze systemen wordt versterkt. De transparantieverplichtingen houden concreet het volgende in:
Aanbieders van AI-systemen moeten:
- Voor AI-systemen die voor directe interactie met natuurlijke personen zijn bedoeld: de betrokken natuurlijke personen informeren dat zij interageren met een AI-systeem, tenzij dit duidelijk is vanuit het oogpunt van een normaal geïnformeerde en redelijk omzichtige en oplettende natuurlijke persoon, rekening houdend met de omstandigheden en de gebruikscontext.
- Voor AI-systemen voor algemene doeleinden, die synthetische audio-, beeld-, video- of tekstinhoud genereren: ervoor zorgen dat de outputs van het AI-systeem worden gemarkeerd in een machineleesbaar formaat en detecteerbaar zijn als kunstmatig gegenereerd of gemanipuleerd ("watermerken").
Gebruiksverantwoordelijken van AI-systemen moeten:
- Voor een systeem voor het herkennen van emoties of een systeem voor biometrische categorisering: de daaraan blootgestelde natuurlijke personen informeren over de werking van het systeem en het verwerken van de persoonsgegevens in overeenstemming met de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG of GDPR).
- Voor een AI-systeem dat beeld-, audio- of videocontent genereert of bewerkt die een deepfake vormt: het bekendmaken dat de content kunstmatig is gegenereerd of gemanipuleerd. Indien de content deel uitmaakt van een kennelijk artistiek, creatief, satirisch, fictief of analoog werk of programma is de transparantieverplichting beperkt tot de loutere openbaarmaking van het bestaan van gegenereerde of bewerkte content op een passende wijze die de weergave of het genot van het werk niet belemmert.
- Voor een AI-systeem dat tekst genereert of bewerkt die wordt gepubliceerd om het publiek te informeren over aangelegenheden van algemeen belang: het bekendmaken dat de tekst kunstmatig is gegenereerd of bewerkt.
De transparantieverplichting moet voldaan zijn uiterlijk op het moment van de eerste interactie of blootstelling op duidelijke en te onderscheiden wijze.
De EU heeft in dit kader een reeks pictogrammen geïntroduceerd die aanbieders en gebruikers van generatieve AI-systemen kunnen gebruiken om aan de transparantieverplichtingen van artikel 50 AI Act te voldoen. Daarnaast publiceerde de EU op 10 juni 2026 een "Praktijkcode betreffende de transparantie van door AI gegenereerde inhoud". Deze code zal verder worden aangevuld met richtsnoeren van de Europese Commissie over de concrete reikwijdte van de transparantieverplichtingen. Ze bevat nu al praktische regels voor aanbieders en gebruiksverantwoordelijken, onder meer over de markering en detectie van AI-gegenereerde of gemanipuleerde content, evenals de labeling van deepfakes en AI-gegenereerde tekst.
Uitstel resterende verplichtingen
In principe zouden ook de overige verplichtingen van de AI Act op 2 augustus 2026 in werking treden. Het Europees Parlement heeft deze timing echter gedeeltelijk aangepast via het Omnibus VII-pakket op 16 juni 2026, waardoor een aantal deadlines werden uitgesteld. Door dit Omnibus VII-pakket worden eveneens de soepelere regels voor KMO's uitgebreid naar de "small mid-cap enterprises" (in principe ondernemingen met minder dan 750 werknemers).
Verplichting Oorspronkelijke deadline Aangepaste deadline | Artikel 5 AI Act: verbod op AI-toepassingen die gericht zijn op het genereren van seksuele en intieme inhoud zonder toestemming of materiaal met seksueel misbruik van kinderen | Nieuw ingevoerd | 2 december 2026
| Artikel 50 (2) AI Act: Watermerken van synthetische content voor bestaande systemen (systemen op de markt vóór 2 augustus 2026) | 2 augustus 2026 | 2 december 2026
| Nationale AI-testomgeving voor regelgeving (Nationale AI "sandboxes") | 2 augustus 2026 | 2 augustus 2027
| Bijlage III – AI-systemen met een hoog risico | 2 augustus 2026 | 2 december 2027
| Bijlage I – AI-systemen met een hoog risico geïntegreerd in producten | 2 augustus 2027 | 2 augustus 2028
Aandachtspunt
Vanaf 2 augustus 2026 moeten ondernemingen die bepaalde AI-systemen gebruiken of aanbieden voldoen aan concrete transparantieverplichtingen, met als kern dat gebruikers duidelijk en vooraf worden geïnformeerd wanneer zij met AI interageren. Dit omvat o.m. het expliciet labelen van chatbots, deepfakes en AI-gegenereerde of bewerkte content. De verplichtingen moeten uiterlijk bij de eerste interactie of blootstelling worden nageleefd. Tegelijk werd een aantal andere verplichtingen uitgesteld, waaronder de regels rond AI-systemen met een hoog risico.
