De voorbije jaren wordt de Douane-Unie geconfronteerd met een resem aan uitdagingen: een exponentiële groei van e-commerce (met name zendingen van geringe waarde, voornamelijk uit China), geopolitieke ontwikkelingen en toenemende EU-sectorale beleidsmaatregelen die moeten worden gehandhaafd door de douaneautoriteiten. In combinatie met een gefragmenteerd netwerk van douaneautoriteiten en verscheidenheid aan IT-systemen, evenals steeds complexere douaneprocedures die zowel bedrijven als autoriteiten belasten, stellen deze uitdagingen de EU bloot aan diverse risico’s, zoals verlies van inkomsten, fraude en criminele activiteiten, de invoer van gevaarlijke producten op de EU-markt en een verzwakt concurrentievermogen ten opzichte van niet-Europese ondernemingen.
Om het hoofd te bieden aan deze uitdagingen en risico’s, heeft de Europese Commissie in mei 2023 een uitgebreide hervorming voorgesteld. Op 26 maart 2025 hebben de Raad en het Europees Parlement een voorlopig akkoord bereikt over de meest ambitieuze hervorming van het Douanewetboek van de Unie (DWU) sinds 1968. De hervorming gaat uit van drie kernpijlers: slimmer risicobeheer en douanecontroles, een modern kader voor e-commerce en een sterker partnerschap met bedrijven. Hoewel het akkoord nog formeel moet worden aangenomen en uitgewerkt, geeft het reeds een duidelijke richting aan voor de toekomst van de Douane-Unie.
EU-Douaneautoriteit (EUCA)
Een centraal element van de hervorming is de oprichting van de EU-Douaneautoriteit (EUCA), die gevestigd zal zijn in Lille (Frankrijk). De EUCA zal geleidelijk worden ingevoerd en fungeren als een centraal operationeel orgaan dat het bestuur van de Douane-Unie coördineert. De voornaamste taken omvatten het beheer en de ontwikkeling van de EU-douanedatahub, risicobeheer en -analyse op EU-niveau, het opzetten van een gecoördineerd douanebeleid en het bevorderen van de samenwerking tussen de nationale douaneautoriteiten. De precieze reikwijdte van haar beslissingsbevoegdheden ten opzichte van de nationale douaneautoriteiten en economische operatoren moet nog worden verduidelijkt.
EU-douanedatahub
De EU-douanedatahub is bedoeld als een verplichte “one-stop-shop” en interface voor alle import- en exportgegevens. Enerzijds zullen economische operatoren hun gegevens voortaan slechts een keer moeten ingeven in plaats door meerdere nationale systemen te moeten navigeren. Dit zal de operationele kosten en administratieve lasten aanzienlijk verminderen. Anderzijds krijgen de douaneautoriteiten een real-time overzicht van alle handelsstromen over de volledige EU heen, wat hun risicobeoordelingscapaciteiten zal versterken. De EU-douanedatahub zal ook in fases worden ingevoerd. Naar verwachting wordt het operationeel voor e-commerce tegen 2028, zal het vrijwillig beschikbaar worden gemaakt voor andere bedrijven tegen 2031 en zal het door iedereen verplicht moeten worden gebruikt tegen 1 maart 2034. Volgens de rapporteur van het Europees Parlement, Dirk Gotink, zal de EU-douanedatahub ook toegankelijk zijn voor het Europees Openbaar Ministerie (EOM) en het Europees Bureau voor Fraudebestrijding (OLAF), wat grensoverschrijdende onderzoeken en handhaving zal versterken.
Trust & Check
De hervorming introduceert een nieuwe “Trust & Check”-status voor economische operatoren die voldoen aan bepaalde voorwaarden, die het voordeel van vereenvoudigde douaneprocedures, snellere afhandeling en minder controles zal bieden. Voor de toekenning van dit status, zo ook de schorsing, de intrekking en toezicht ervan zullen geharmoniseerde voorwaarden gelden. Hoewel het aan de nationale douaneautoriteiten zal zijn om dit status toe te kennen, krijgt de EUCA ook de bevoegdheid om een herziening hun beslissingen te verzoeken. Zodoende tracht men een coherent beleid te verzekeren en te beletten dat men aan “border shopping” doet. Bestaande vereenvoudigingen voor geautoriseerde marktdeelnemers (AEO’s) blijven van toepassing.
Maatregelen tegen zendingen van geringe waarde
Om de toename van zendingen van geringe waarde die rechtstreeks naar consumenten worden verzonden aan te pakken en de daarmee gepaard gaande veiligheidsrisico’s te beperken, voert de hervorming gerichte maatregelen in:
- Vanaf 1 juli 2026 wordt de vrijstelling van invoerrechten voor zendingen met een waarde van minder dan € 150 af te schaffen en wordt een tijdelijk invoerrecht van € 3 per item ingevoerd. Van zodra de EU-douanedatahub volledig operationeel is, zullen er normale douanerechten van toepassing zijn.
- Uiterlijk op 1 november 2026 wordt een behandelingsvergoeding ingevoerd voor goederen die in de EU worden ingevoerd. Het bedrag van deze vergoeding moet nog worden vastgesteld.
Aansprakelijkheid van verkopers en platforms
Volgens de nieuwe regels zullen niet meer de individuele consumenten, maar verkopers en platforms worden beschouwd als invoerders van goederen die uit derde landen worden gekocht in het kader van zogenaamde verkopen op afstand. Zij zullen dus verantwoordelijk zijn voor de naleving van alle toepasselijke fiscale en niet-fiscale EU-wetgeving. Rapporteur Dirk Gotink bevestigde echter dat er geen automatische invoerdersaansprakelijkheid zal gelden voor platforms, maar dat een vrijwillig opt-inmechanisme van toepassing zal zijn. Daarnaast moeten verkopers en platforms in de EU gevestigd zijn of vertegenwoordigd worden door een in de EU gevestigde entiteit met AEO- of Trust & Check-status. Deze maatregel is bedoeld om niet-EU-verkopers en platforms aan te moedigen opslagactiviteiten binnen de EU op te zetten. Bovendien zullen zij verplicht zijn douanegegevens onmiddellijk na de verkoop te verstrekken, zodat douaneautoriteiten al kunnen optreden voordat de goederen de EU-grens bereiken.Handhavingsmaatregelen bij niet-naleving omvatten boetes tot 6% van de waarde van de goederen die in de voorgaande 12 maanden zijn ingevoerd, evenals mogelijke schorsing, intrekking of nietigverklaring van de AEO- of Trust & Check-status en classificatie als risicovolle operator.
Conclusie
De hervorming van de Douane-Unie vormt een fundamentele verschuiving naar een datagestuurd, modern, gecentraliseerd en meer geïntegreerd systeem, gericht op het vereenvoudigen van de IT-omgeving en douaneprocedures voor zowel bedrijven als autoriteiten. Zij is bijzonder ingrijpend voor e-commerce, waar verantwoordelijkheden en kostenstructuren aanzienlijk zullen veranderen.
Tegelijkertijd zal de hervorming naar verwachting de coördinatie op EU-niveau versterken, de samenwerking tussen de EUCA, nationale douaneautoriteiten, OLAF en het EOM verbeteren en de financiële en regelgevende belangen van de Unie beter beschermen.
Aangezien het voorlopige akkoord nog formeel moet worden goedgekeurd en verdere uitvoeringsmaatregelen vereist, valt nog af wachten welke praktische implicaties de hervorming met zich meebrengt.
Aarzel niet om ons te contacteren voor bijkomende informatie.
Bronnen
- Factsheet, vragen en antwoorden en persbericht van de Europese Commissie
- Persbericht en persconferentie van het Europees Parlement
- Persbericht van de Raad van de EU
Auteurs
- Stijn Vastmans, Partner Tiberghien
- Diana Rjabynina, Associate Tiberghien
