De btw-administratie heeft begin september een nieuwe Circulaire 2026/C/81 betreffende de gevolgen van het arrest van het Hof van Justitie in de zaak Digipolis Antwerpen gepubliceerd. Daarmee wordt een fundamentele wijziging doorgevoerd in de btw-behandeling van intercommunales en intergemeentelijke samenwerkingsverbanden. De circulaire volgt het arrest en betekent in de praktijk het einde van de Belgische emanatietheorie.
Europees Hof zet Belgische praktijk op losse schroeven
De discussie vindt haar oorsprong in de werking van opdrachthoudende verenigingen, waarbij gemeenten bepaalde beheerstaken overdragen aan een intercommunale. Volgens de traditioneel toegepaste emanatietheorie trad de intercommunale in dergelijke gevallen op 'in de plaats van' de aangesloten gemeenten. Dit had 2 belangrijke btw-gevolgen:
- De handelingen verricht door de opdrachthoudende vereniging naar derden toe zijn niet onderworpen aan btw wanneer die activiteiten ingevolge het specifieke btw-statuut voor overheden (artikel 6 W.Btw.), indien zij zouden worden uitgeoefend door de deelnemers zelf, ook niet onderworpen zouden zijn aan btw.
- Prestaties die de intercommunale aan haar leden verricht, werden beschouwd als prestaties aan zichzelf, met als gevolg dat deze in principe buiten het toepassingsgebied van de btw vielen.
In het arrest in de zaak Digipolis Antwerpen oordeelde het Hof van Justitie dat een opdrachthoudende vereniging die tegen vergoeding diensten verricht en zelfstandig een economische activiteit uitoefent, in principe als btw-plichtige moet worden beschouwd. Een nationale regeling of tolerantie kon volgens het Hof geen afbreuk doen aan deze btw-plicht. Met andere woorden, het Hof verklaarde de Belgische administratieve praktijk expliciet in strijd met de Europese Btw-Richtlijn.
In de nieuwe circulaire erkent de btw-administratie dat de emanatietheorie niet langer verdedigbaar is in het licht van het arrest. Met deze circulaire verdwijnt een administratieve tolerantie die meer dan vijftig jaar deel uitmaakte van het Belgische btw-landschap.
De impact zal vooral voelbaar zijn bij intercommunales en andere intergemeentelijke samenwerkingsstructuren die vandaag nog steunen op de emanatietheorie voor hun btw-behandeling. Hoewel de circulaire rechtszekerheid brengt na het Europese arrest, zullen veel organisaties hun btw-positie opnieuw moeten analyseren. Daarbij verdienen onder meer de kwalificatie als publiekrechtelijk lichaam, de aard van de verrichte diensten, de eventuele toepassing van specifieke btw-vrijstellingen en de gevolgen voor het recht op aftrek bijzondere aandacht.
Inwerkingtreding en overgangsperiode
De administratie heeft voorzien in een overgangsregeling. De nieuwe regels moeten uiterlijk worden toegepast vanaf 1 januari 2027. Voor tijdperken voorafgaand aan die datum zal geen kritiek worden uitgeoefend wanneer belastingplichtigen de vroegere emanatietheorie hebben toegepast, op voorwaarde dat de destijds geldende voorwaarden werden nageleefd.
Wat betekent dit concreet voor de praktijk?
Wanneer een intercommunale of samenwerkingsverband als btw-belastingplichtige wordt beschouwd, zullen prestaties die onder bezwarende titel worden verricht voor aangesloten gemeenten of derden in principe aan btw worden onderworpen volgens de normale regels. Alleen wanneer een specifieke btw-vrijstelling van toepassing is, kan een uitzondering bestaan.
Voor de betrokken intercommunales en deelnemende gemeenten kan dit belangrijke financiële gevolgen hebben. Enerzijds kan btw verschuldigd worden op prestaties. Anderzijds kan een ruimere btw-plicht in bepaalde situaties ook aanleiding geven tot een uitgebreider recht op aftrek van voorbelasting. Een impactanalyse per organisatie blijft daarom aangewezen.
Intercommunales en lokale besturen doen er goed aan tijdig een impactanalyse uit te voeren zodat de nodige aanpassingen vóór 1 januari 2027 kunnen worden doorgevoerd.
Heeft u als intercommunale – of gemeente met een intercommunale samenwerking – vragen over deze wijzigingen of wilt u de impact op uw specifieke situatie laten bekijken, alsook alternatieve pistes laten bekijken? De btw-experts van BDO Belgium staan klaar om u te ondersteunen.
Authors:
- Brigitte Braeckmans, BDO Belgium
- Erwin Boumans, BDO Belgium
- Pascal Dauw, BDO Belgium
